Kiedy należy powołać zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej?

Podstawa prawna i ogólne zasady powoływania zespołu ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej

Na jakich przepisach opiera się działanie zespołu?

Zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej nie jest „dobrą wolą” dyrektora, ale obowiązkiem wynikającym z przepisów prawa. Kluczowe znaczenie ma przede wszystkim:

• ustawa – Prawo oświatowe,
• rozporządzenie w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w przedszkolach, szkołach i placówkach (aktualnie rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2017 r. z późn. zm.),
• rozporządzenia dotyczące orzeczeń i opinii poradni psychologiczno-pedagogicznych.

Rozporządzenie dokładnie określa kto i kiedy ma obowiązek zorganizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a także w jakiej formie i przez kogo ma być udzielana. Zespół jest narzędziem organizacyjnym, które pozwala szkołom i przedszkolom realizować te obowiązki w sposób uporządkowany i udokumentowany.

Gdzie powołuje się zespół – szkoła, przedszkole, inne placówki

Zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej powołuje się w każdej placówce, w której zgodnie z prawem organizuje się pomoc psychologiczno-pedagogiczną, czyli m.in.:

• w publicznych i niepublicznych szkołach podstawowych i ponadpodstawowych,
• w przedszkolach,
• w szkołach i przedszkolach integracyjnych oraz z oddziałami integracyjnymi,
• w placówkach, takich jak młodzieżowe ośrodki socjoterapii, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze itp.

W praktyce każda jednostka systemu oświaty, która ma obowiązek organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej, powinna dysponować mechanizmem pracy zespołowej. Zespół może mieć różną nazwę (np. „zespół ds. PPP”, „zespół ds. specjalnych potrzeb edukacyjnych”), ale cel działania pozostaje ten sam: zaplanować i koordynować wsparcie dla konkretnych uczniów.

Czy zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest obowiązkowy?

Zespół jako sposób organizacji pracy jest de facto obowiązkowy, jeśli w szkole lub przedszkolu występują uczniowie wymagający zorganizowanego, zaplanowanego wsparcia. Wynika to z rozporządzenia, które nakłada na dyrektora obowiązek m.in.:

• rozpoznawania indywidualnej sytuacji każdego ucznia,
• planowania form pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
• koordynowania i dokumentowania udzielanego wsparcia,
• współpracy z rodzicami i poradnią.

Sam dyrektor nie jest w stanie wykonać tego zadania w odniesieniu do wszystkich uczniów – potrzebny jest zespół nauczycieli i specjalistów. Przepisy wprost odnoszą się do zespołów, które opracowują m.in. plany działań wspierających lub – w przypadku uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego – IPET (indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny).

W praktyce zespół nie musi mieć stałego, formalnie odrębnego „statutu”, ale dyrektor powinien mieć dokumentację potwierdzającą jego powołanie, skład, zadania oraz efekty pracy (protokoły spotkań, plany, notatki).

Przesłanki formalne: kiedy przepisy WYMAGAJĄ powołania zespołu

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego powołanie zespołu ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest bezwarunkowe. Zespół musi:

• dokonać wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU),
• opracować IPET,
• ustalić formy, okres i wymiar godzin poszczególnych zajęć,
• monitorować przebieg pomocy i okresowo dokonywać oceny efektywności.

Bez pracy zespołu niemożliwe jest prawidłowe wdrożenie zaleceń z orzeczenia. Sam nauczyciel przedmiotu nie ma ani pełnego obrazu sytuacji ucznia, ani kompetencji do planowania całościowego wsparcia. Dlatego zespół powołuje się niezwłocznie po wpłynięciu orzeczenia do szkoły. Zwykle robi to dyrektor poprzez zarządzenie lub pisemną decyzję organizacyjną.

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania

W przypadku ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie indywidualnego nauczania również powstaje konieczność zorganizowania pracy zespołowej. Chodzi nie tylko o ustalenie harmonogramu zajęć, ale także o:

• dostosowanie wymagań edukacyjnych,
• skorelowanie treści programowych pomiędzy nauczycielami różnych przedmiotów,
• zaplanowanie kontaktu ucznia z klasą (tam, gdzie to możliwe),
• włączenie elementów wsparcia emocjonalnego i społecznego.

Dyrektor powinien powołać zespół zaraz po otrzymaniu orzeczenia, aby zminimalizować przerwy w realizacji podstawy programowej. W zespole muszą znaleźć się nauczyciele przedmiotów, które uczeń będzie realizował indywidualnie, wychowawca oraz – jeśli jest zatrudniony – psycholog lub pedagog specjalny.

Uczeń z opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej

Opinia poradni (np. o specyficznych trudnościach w uczeniu się, o potrzebie dostosowania wymagań na egzaminach, o objęciu pomocą logopedyczną) nie zawsze wymaga formalnego opracowania IPET, ale w wielu przypadkach uzasadnia powołanie zespołu. Dzieje się tak zwłaszcza wtedy, gdy:

• uczeń wymaga kilku form pomocy jednocześnie (np. zajęcia korekcyjno-kompensacyjne, zajęcia logopedyczne i wsparcie psychologiczne),
• zalecenia poradni dotyczą wielu obszarów funkcjonowania ucznia (emocje, zachowanie, uczenie się),
• trzeba skoordynować działania kilku nauczycieli i specjalistów.

Rozporządzenie pozostawia w tym zakresie pewną elastyczność, ale z perspektywy praktycznej lepiej jest, by zespół został powołany zawsze, gdy wdrożenie opinii wymaga więcej niż jednej formy wsparcia lub dotyczy wielu nauczycieli. Wtedy ustala się plan działań wspierających, terminy spotkań i sposób monitorowania efektów.

Uczeń z orzeczeniem o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych

Orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych dotyczy dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim. W takim przypadku zespół jest absolutnie konieczny, ponieważ:

• planowane oddziaływania mają charakter wielospecjalistyczny (pedagog, psycholog, terapeuci),
• konieczne jest ścisłe dostosowanie środowiska edukacyjnego do możliwości ucznia,
• konieczne jest stałe monitorowanie zmian w funkcjonowaniu dziecka.

Zespół ustala indywidualny program zajęć rewalidacyjno-wychowawczych oraz sposoby współpracy z rodzicami, często także z innymi instytucjami wspierającymi rodzinę. Powołuje się go natychmiast po otrzymaniu orzeczenia, a spotkania zespołu odbywają się regularnie, nie rzadziej niż raz na semestr.

Przesłanki praktyczne: sygnały z codziennej pracy, które oznaczają konieczność powołania zespołu

Trudności edukacyjne wykraczające poza „zwykłe kłopoty z nauką”

Nie każda jednorazowa jedynka czy słabszy wynik testu wymaga powoływania zespołu. Są jednak sytuacje, w których skala trudności wyraźnie wskazuje, że indywidualne działania nauczyciela już nie wystarczają. O zespole należy myśleć, gdy:

• uczeń systematycznie nie opanowuje podstawowych umiejętności (czytanie, pisanie, liczenie) mimo stosowania przez nauczyciela zróżnicowanych metod,
• pojawiają się duże rozbieżności między wynikami w różnych obszarach (np. bardzo dobra wiedza ustna, a jednocześnie skrajne trudności w pisaniu),
• rodzic i nauczyciel sygnalizują podobne problemy w domu i w szkole, a dotychczasowe, okazjonalne wsparcie nie przynosi poprawy.

W takiej sytuacji zespół pomaga zebrać informacje od wszystkich nauczycieli, spojrzeć na ucznia całościowo, a następnie podjąć decyzję, czy potrzebna jest diagnoza w poradni, czy można zaplanować wsparcie w ramach szkoły, np. zajęcia wyrównawcze, korekcyjno-kompensacyjne, indywidualizacja wymagań.

Trudności emocjonalne i problemy z zachowaniem

Zachowania ucznia często są pierwszym sygnałem, że potrzebne jest wsparcie psychologiczno-pedagogiczne. Zespół należy powołać, gdy pojawiają się m.in.:

• powtarzające się agresywne reakcje wobec rówieśników lub dorosłych,
• trwałe wycofanie, izolowanie się, odmowa udziału w zajęciach,
• sygnały samookaleczeń, myśli samobójczych, zaburzeń odżywiania,
• nagła, silna zmiana w funkcjonowaniu (np. spadek ocen, porzucenie zainteresowań, pogorszenie relacji z innymi).

Jeżeli nauczyciel wychowawca widzi, że pojedyncze rozmowy, uwagi w dzienniku czy praca z rodzicem nie przynoszą poprawy, to oznacza, że czas zaangażować zespół specjalistów. Chodzi nie tylko o znalezienie przyczyny, ale też o rozłożenie odpowiedzialności: sam wychowawca nie powinien dźwigać całej sytuacji na własnych barkach.

Sygnalizowane lub podejrzewane zagrożenie bezpieczeństwa ucznia

Są sytuacje, w których nie można czekać na oficjalne dokumenty z poradni czy inne potwierdzenia. Jeśli do szkoły docierają sygnały, że uczeń może doświadczać przemocy, zaniedbania, nadużyć lub poważnych kryzysów psychicznych, zespół trzeba powołać „od razu”. Chodzi na przykład o sytuacje, gdy:

• uczeń ujawnia, że doświadcza przemocy domowej lub rówieśniczej,
• do nauczycieli docierają powtarzające się informacje o ucieczkach z domu, próbach samobójczych, samookaleczeniach,
• rodzic zgłasza poważne problemy psychiczne dziecka (np. zaburzenia lękowe, depresja, zaburzenia ze spektrum autyzmu),
• dochodzi do interwencji policji, sądu rodzinnego lub innych instytucji.

W takich przypadkach zespół ustala plan natychmiastowych działań ochronnych: kontakt z rodzicami, ewentualne zawiadomienie odpowiednich służb, organizację opieki psychologicznej, ustalenie zasad reagowania na niepokojące zachowania w szkole. Nie wolno odkładać powołania zespołu na „po wakacjach” czy „po radzie pedagogicznej”.

Uczeń zdolny, który nie wykorzystuje potencjału

Zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej nie zajmuje się tylko problemami i kryzysami. Obowiązkiem szkoły jest także udzielanie pomocy uczniom zdolnym. Zespół trzeba rozważyć, gdy:

• uczeń osiąga wybitne wyniki w jednym lub kilku obszarach (np. matematyka, języki obce, muzyka),
• nauczyciele sygnalizują, że „marnuje się” na lekcjach, szybko kończy zadania, nudzi się,
• rodzic zgłasza chęć rozwijania talentów dziecka, ale samodzielne działania wychowawcy nie są wystarczające.

Powołanie zespołu w takiej sytuacji pomaga zaplanować np. indywidualny tok nauki z wybranych przedmiotów, udział w konkursach, projekty, współpracę z instytucjami zewnętrznymi. Uczeń zdolny również jest uczniem ze specjalnymi potrzebami – ignorowanie jego potencjału bywa równie szkodliwe jak zaniedbanie ucznia z trudnościami.

Rola dyrektora, wychowawcy i specjalistów w inicjowaniu powołania zespołu

Kto formalnie powołuje zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej?

Za zorganizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej, a więc także za powołanie zespołu, odpowiada dyrektor placówki. To on:

• podejmuje decyzję o powołaniu zespołu dla konkretnego ucznia lub grupy uczniów,
• wskazuje koordynatora prac zespołu (najczęściej jest nim wychowawca lub pedagog/psycholog),

Jak inicjować powołanie zespołu – rola wychowawcy i innych nauczycieli

Chociaż decyzję formalną podejmuje dyrektor, impuls do powołania zespołu zwykle wychodzi od wychowawcy lub nauczyciela przedmiotu. To oni jako pierwsi zauważają, że indywidualne działania nie wystarczają. Schemat działania może wyglądać następująco:

• nauczyciel dokumentuje obserwowane trudności lub potrzeby (krótkie notatki, przykłady prac, informacje od rodziców),
• przekazuje swoje spostrzeżenia wychowawcy lub bezpośrednio pedagogowi/psychologowi,
• wychowawca zbiera głosy także od innych nauczycieli,
• z takim pakietem informacji zgłasza dyrektorowi wniosek o powołanie zespołu.

Usprawnia to późniejszą pracę: zespół od razu startuje z konkretnymi danymi, a nie z ogólnym „uczeń ma problemy”. W wielu szkołach sprawdza się proste rozwiązanie – krótki formularz zgłoszeniowy w formie papierowej lub elektronicznej. Nauczyciel opisuje w nim objawy, czas trwania trudności oraz to, co już zostało zrobione w ramach zwykłej pracy dydaktycznej.

Rola specjalistów szkolnych w rekomendowaniu powołania zespołu

Pedagog, psycholog, terapeuta pedagogiczny czy logopeda często jako pierwsi widzą, że pojedyncze konsultacje czy zajęcia nie rozwiązują problemu. Jeśli uczeń trafia do nich „na chwilę”, a skala trudności okazuje się szeroka, to właśnie specjalista powinien zainicjować rozmowę z dyrektorem lub wychowawcą o powołaniu zespołu.

Dobrą praktyką jest, by specjalista po kilku spotkaniach z uczniem:

• spisał krótki opis funkcjonowania (mocne strony, trudności, reakcje na proponowane metody pracy),
• ocenił, czy potrzebna jest konsultacja w poradni psychologiczno-pedagogicznej lub u lekarza,
• określił, jakie zasoby szkoły można uruchomić (dodatkowe zajęcia, zmiana form oceniania, wsparcie rówieśnicze),
• zaproponował dyrektorowi powołanie zespołu, gdy potrzeby przekraczają możliwości pojedynczej osoby.

Takie działanie sprawia, że zespół zaczyna pracę mając wstępnie rozpoznany problem, a nie jedynie intuicję, że „coś jest nie tak”. Ułatwia to szybkie podjęcie decyzji, zwłaszcza w sytuacjach kryzysowych.

Rola rodziców i samego ucznia w inicjowaniu pomocy

Zdarza się, że impuls do zorganizowania wsparcia wychodzi od rodzica lub od samego ucznia. Rodzic może zauważyć, że dziecko:

• od dłuższego czasu odmawia chodzenia do szkoły, skarży się na bóle brzucha, głowy przed lekcjami,
• wraca z zajęć z poczuciem porażki, mówi o byciu wyśmiewanym,
• nie radzi sobie z emocjami – wybucha złością, płacze, izoluje się.

W takiej sytuacji ważne jest, aby wychowawca nie ograniczył się do pojedynczej rozmowy. Jeśli sygnały są poważne, powinien:

• zaproponować rodzicowi kontakt z pedagogiem lub psychologiem,
• zapewnić, że szkoła może zorganizować szersze wsparcie (właśnie poprzez zespół),
• wspólnie z rodzicem uzgodnić, jakie informacje mogą być przekazane innym nauczycielom.

Coraz częściej uczniowie starszych klas sami proszą o wsparcie: mówią o trudnościach w nauce, napięciu, lęku przed wystąpieniami, problemach rówieśniczych. Takie zgłoszenie również może być punktem wyjścia do decyzji o powołaniu zespołu, szczególnie jeśli problem dotyczy kilku sfer funkcjonowania, a nie tylko jednego przedmiotu.

Organizacja pracy zespołu – jak działa, gdy już zostanie powołany

Skład zespołu a rodzaj potrzeb ucznia

Nie ma jednego, sztywnego składu zespołu dla wszystkich uczniów. W praktyce powinny się w nim znaleźć osoby, które faktycznie mają wpływ na sytuację dziecka. Zazwyczaj są to:

• wychowawca klasy – jako naturalny koordynator działań,
• nauczyciele najważniejszych przedmiotów z perspektywy trudności lub talentów ucznia,
• pedagog i/lub psycholog szkolny,
• terapeuta pedagogiczny, logopeda, nauczyciel wspomagający – jeśli są zatrudnieni i pracują z uczniem,
• w razie potrzeby – przedstawiciel dyrektora (np. wicedyrektor odpowiedzialny za organizację zajęć).

Przy uczniu zdolnym skład zespołu może być inny niż przy uczniu z zaburzeniami zachowania. W pierwszym przypadku do zespołu warto włączyć nauczycieli przedmiotów, w których uczeń przejawia szczególne zdolności, w drugim – większa rola przypadnie psychologowi i wychowawcy.

Zakres zadań zespołu po jego powołaniu

Aby zespół nie był „ciałem fikcyjnym”, potrzebuje jasno określonych zadań. Po powołaniu powinien przede wszystkim:

• zebrać dane o uczniu – dokumentację szkolną, informacje od nauczycieli, rodziców, a jeśli to zasadne, także od samego ucznia,
• zidentyfikować kluczowe obszary wsparcia (edukacja, emocje, relacje rówieśnicze, funkcjonowanie domowe),
• ustalić konkretne cele na dany okres (semestr, rok szkolny),
• zaplanować formy pomocy oraz osoby odpowiedzialne za ich realizację,
• określić, jak będzie wyglądał monitoring postępów i kiedy zespół ponownie się spotka.

W przypadku ucznia z orzeczeniem lub opinią prace zespołu przekładają się na IPET lub plan działań wspierających. Przy uczniu bez formalnej dokumentacji efektem może być wewnętrzny plan wsparcia, zatwierdzony przez dyrektora i omówiony z rodzicami.

Dokumentowanie pracy zespołu

Dobrze prowadzona dokumentacja chroni szkołę i pomaga utrzymać ciągłość wsparcia. Po każdym posiedzeniu zespołu warto sporządzić protokół lub kartę spotkania, w której znajdą się:

• data i lista obecnych,
• krótki opis aktualnej sytuacji ucznia,
• podjęte ustalenia (cele, formy pomocy, terminy),
• zakres odpowiedzialności poszczególnych osób.

Przy zmianach kadrowych, dłuższej nieobecności nauczyciela czy przejściu ucznia do innej klasy lub szkoły taka dokumentacja pozwala szybko odtworzyć historię wsparcia. W razie kontroli kuratorium lub interwencji innych instytucji stanowi dowód, że szkoła realnie organizuje pomoc, a nie tylko deklaruje ją w dokumentach.

Współpraca z rodzicami podczas pracy zespołu

Rodzic nie zawsze musi fizycznie uczestniczyć w każdym spotkaniu, ale powinien być partnerem w planowaniu pomocy. Praktyczne rozwiązania to m.in.:

• zaproszenie rodzica na pierwsze posiedzenie zespołu i omówienie z nim głównych ustaleń,
• uzgadnianie form wsparcia, które wymagają zaangażowania domowego (np. ćwiczenia logopedyczne, system nagród),
• przekazywanie informacji zwrotnej po określonym czasie – co się udało zmienić, co nadal sprawia trudność.

Zdarza się, że rodzice są nieufni lub zniechęceni. Wtedy rolą zespołu jest jasne zakomunikowanie, że nie chodzi o „szukanie winnego”, ale o wspólne szukanie rozwiązań. Pomaga prosty język, konkretne przykłady z codzienności i pokazanie, co szkoła faktycznie może zrobić, a w czym potrzebuje współpracy rodziny.

Udział ucznia w pracach zespołu

W przypadku starszych uczniów dobrą praktyką jest włączenie ich w podejmowanie decyzji. Nie musi to oznaczać obecności na całym posiedzeniu zespołu. Czasem wystarczy:

• krótka rozmowa przed spotkaniem i zebranie oczekiwań ucznia (co pomaga, co przeszkadza),
• zaproszenie ucznia na fragment posiedzenia, aby omówić z nim najważniejsze ustalenia,
• regularne pytanie, jak odbiera zaplanowane formy wsparcia i czy coś warto zmienić.

Jeśli uczeń ma poczucie wpływu na zaplanowane rozwiązania, dużo chętniej z nich korzysta. Dotyczy to zarówno młodzieży z trudnościami, jak i uczniów szczególnie zdolnych, których trzeba zaangażować w planowanie ścieżki rozwoju.

Kiedy zespół może zakończyć pracę lub zmienić formułę działania

Ocena skuteczności wsparcia a decyzja o dalszych krokach

Zespół nie powinien działać „w nieskończoność” według tych samych założeń. Co pewien czas, najczęściej co semestr, warto zadać kilka podstawowych pytań:

• czy cele, które sobie postawiliśmy, zostały osiągnięte w całości lub częściowo,
• czy potrzeby ucznia się zmieniły (np. pojawiły się nowe trudności lub przeciwnie – część problemów ustąpiła),
• czy działania, które podejmujemy, są adekwatne i możliwe do utrzymania w dłuższej perspektywie.

Na tej podstawie zespół podejmuje decyzję, czy:

• kontynuuje wsparcie w dotychczasowej formie,
• modyfikuje plan (np. zmniejsza intensywność części zajęć, wprowadza inne),
• zawiesza formalną pracę, pozostawiając jedynie standardowe działania nauczycieli.

Przykładowo: jeśli uczeń po dwóch latach pracy na zajęciach korekcyjno-kompensacyjnych znacząco poprawił umiejętność czytania i pisania, a trudności mieszczą się już w granicach typowych różnic rozwojowych, zespół może uznać, że pora zakończyć intensywne wsparcie, pozostawiając jedynie indywidualizację wymagań na lekcjach.

Sytuacje wymagające ponownego powołania zespołu

Nawet jeśli praca zespołu została zakończona, w życiu ucznia mogą pojawić się nowe okoliczności: zmiana szkoły, sytuacja rodzinna, choroba, kryzys emocjonalny, nowa diagnoza. W takich momentach:

• warto sięgnąć do wcześniejszej dokumentacji,
• sprawdzić, jakie działania kiedyś pomagały,
• powołać zespół ponownie – być może w nieco innym składzie.

Dzięki temu szkoła reaguje elastycznie, a nie „od zera” rozpoznaje sytuację, która już kiedyś była przedmiotem pracy zespołu.

Najczęstsze błędy przy podejmowaniu decyzji o powołaniu zespołu

Zbyt długie zwlekanie z decyzją

Jednym z poważniejszych błędów jest odkładanie powołania zespołu w nadziei, że „samo przejdzie”. Przeciąganie indywidualnych prób, powtarzanie tych samych metod bez efektu powoduje, że:

• trudności się utrwalają,
• spada motywacja ucznia i zaufanie rodziców do szkoły,
• narasta frustracja nauczycieli.

Szczególnie niebezpieczne jest zwlekanie w sytuacjach związanych z bezpieczeństwem psychicznym i fizycznym ucznia. Tutaj decyzje o powołaniu zespołu muszą zapadać szybko, nawet jeśli część informacji dopiero będzie weryfikowana.

Powoływanie zespołu „na wszelki wypadek”

Druga skrajność to tworzenie zespołów w sytuacjach, które można rozwiązać w ramach standardowej współpracy nauczycieli. Jeśli trudność:

• dotyczy tylko jednego przedmiotu i ma charakter przejściowy,
• znika po krótkim czasie po wprowadzeniu prostych modyfikacji (np. innych metod sprawdzania wiedzy),
• nie wymaga angażowania specjalistów,

często wystarczy ustalenie wspólnych działań na poziomie rady pedagogicznej lub krótkie spotkanie wychowawcy z jednym nauczycielem. Zespół powinien być powoływany wówczas, gdy realnie usprawni i skoordynuje pomoc, a nie tylko do celów formalnych.

Brak jasnego celu powołania zespołu

Niekiedy zespół jest powoływany, ponieważ „tak trzeba”, ale bez określenia, co właściwie ma się zmienić. W praktyce prowadzi to do spotkań, na których:

• powtarza się od dawna znane informacje o uczniu,
• brakuje decyzji i odpowiedzialności,
• uczestnicy wychodzą z poczuciem straconego czasu.

Dlatego już na etapie inicjowania zespołu dobrze jest sformułować 1–3 główne cele (np. ograniczenie zachowań agresywnych, poprawa frekwencji, rozwój talentu w określonej dziedzinie). Jasny cel ułatwia też późniejszą ocenę, czy praca zespołu przyniosła efekt.

Pomijanie perspektywy ucznia i rodziny

Niedostateczna wymiana informacji pomiędzy nauczycielami i specjalistami

Zdarza się, że zespół formalnie istnieje, ale w praktyce każdy działa „w swoim kawałku”. Brak systematycznej wymiany informacji prowadzi do tego, że:

• nauczyciele nie wiedzą, jakie ustalenia zapadły podczas spotkań zespołu,
• specjaliści (pedagog, psycholog, logopeda) pracują z uczniem w oderwaniu od codzienności lekcyjnej,
• rodzic otrzymuje sprzeczne komunikaty z różnych źródeł.

Rozwiązaniem bywa prosty, ale konsekwentnie stosowany system: krótkie notatki po spotkaniach rozsyłane do zainteresowanych, wspólne miejsce (np. teczka ucznia lub elektroniczny folder), gdzie znajdują się aktualne ustalenia, a także stały punkt w porządku posiedzeń rady pedagogicznej poświęcony omówieniu wybranych przypadków.

Brak powiązania pracy zespołu z codzienną praktyką w klasie

Plan pomocy bywa bardzo szczegółowy, lecz jeśli nie przekłada się na konkretne działania na lekcjach, pozostaje teorią. Typowe sygnały, że tak się dzieje:

• wychowawca i specjalista są dobrze zorientowani w sytuacji ucznia, ale nauczyciele przedmiotowi czują się „poza procesem”,
• ustalenia zespołu nie są znane osobom prowadzącym zajęcia dodatkowe (kółka, SKS, świetlica),
• uczeń słyszy na zajęciach polecenia i wymagania sprzeczne z tym, co wcześniej ustalono.

Żeby temu zapobiec, dobrze jest na etapie planowania od razu dopisać konkretne modyfikacje do zastosowania na lekcjach (np. dodatkowy czas na sprawdzianie, możliwość udzielania odpowiedzi ustnych, określony sposób udzielania informacji zwrotnej). Zespół może też zaproponować krótkie szkolenie rady pedagogicznej z zakresu pracy z uczniem o określonych trudnościach.

Nadmierne koncentrowanie się wyłącznie na trudnościach

Przy powoływaniu zespołu łatwo skupić się tylko na tym, co „nie działa”. Tymczasem efektywniejsze bywa podejście, w którym punktem wyjścia są także mocne strony ucznia. Ich pomijanie prowadzi do:

• obniżenia poczucia własnej wartości („wszędzie słyszę tylko, z czym sobie nie radzę”),
• spadku motywacji do współpracy,
• frustracji rodziców, którzy mają poczucie, że dziecko jest wyłącznie „problemem do rozwiązania”.

Dlatego w dokumentacji i podczas spotkań zespołu opłaca się zadbać o równowagę: obok opisu trudności zawsze wskazać obszary, na których można budować, choćby były to drobiazgi (wytrwałość w hobby, dobra pamięć wzrokowa, łatwość nawiązywania kontaktu).



Jak przygotować szkołę do sprawnego powoływania zespołów

Ustalenie jasnych procedur na poziomie szkoły

Decyzje o powołaniu zespołu są łatwiejsze, gdy cała społeczność szkolna ma czytelne zasady postępowania. Warto, aby w statucie lub wewnętrznych procedurach znalazły się odpowiedzi na kilka praktycznych pytań:

• kto inicjuje powołanie zespołu (wychowawca, pedagog, dyrektor, rada pedagogiczna),
• w jakich sytuacjach zespół jest powoływany obligatoryjnie, a kiedy fakultatywnie,
• jak wygląda standardowy skład zespołu i kto może być dołączany w razie potrzeby,
• w jakim trybie zawiadamia się rodziców oraz w jaki sposób dokumentuje ich stanowisko.

Takie procedury nie mają zastąpić zdrowego rozsądku, ale go porządkować. Dobrze opisany schemat działania ogranicza chaos i spory kompetencyjne, zwłaszcza w sytuacjach nagłych.

Szkolenie nauczycieli z rozpoznawania potrzeb i kierowania spraw do zespołu

Nauczyciele często intuicyjnie widzą, że „coś się dzieje”, lecz nie są pewni, czy to już moment na powołanie zespołu, czy wystarczą proste modyfikacje w obrębie lekcji. Dobrą praktyką są krótkie szkolenia wewnętrzne, podczas których:

• omawia się przykładowe sytuacje wymagające zespołu (np. utrzymujące się zaburzenia zachowania, poważne trudności emocjonalne, trwałe deficyty w uczeniu się),
• pokazuje się różnicę między działaniami „zwykłymi” a tymi realizowanymi w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej,
• przypomina się podstawy prawne i obowiązki szkoły.

Już jedno takie spotkanie potrafi sprawić, że nauczyciele szybciej i bardziej świadomie sygnalizują potrzebę powołania zespołu. Zmniejsza się również liczba sytuacji, w których zespół jest inicjowany zbyt wcześnie lub zbyt późno.

Stała współpraca z poradnią psychologiczno-pedagogiczną

Szkoła, która utrzymuje regularny kontakt z poradnią, ma zwykle mniej wątpliwości, kiedy powoływać zespoły. Pracownicy poradni mogą:

• udzielać konsultacji w trudnych przypadkach jeszcze przed skierowaniem ucznia na diagnozę,
• wyjaśniać zapisy orzeczeń i opinii oraz przekładać je na konkretne rozwiązania,
• uczestniczyć w wybranych spotkaniach zespołu (osobiście lub online).

W praktyce dobrze sprawdza się wyznaczenie po stronie szkoły osoby kontaktowej do współpracy z poradnią. Dzięki temu wymiana informacji jest szybsza, a nauczyciele nie mają poczucia, że są z problemem sami.

Budowanie kultury otwartej rozmowy o trudnościach uczniów

Powołanie zespołu to nie tylko formalna decyzja, ale też sygnał, że w szkole można bez lęku mówić o problemach. Jeśli atmosfera jest oceniająca („to wina rodziców”, „nauczyciel sobie nie radzi”), pracownicy będą unikać inicjowania zespołu. Jeśli zamiast tego dominuje perspektywa szukania rozwiązań, zespoły stają się naturalnym narzędziem pracy, a nie „ostatecznością”.

W praktyce pomaga:

• wprowadzanie na rady pedagogiczne krótkich studiów przypadku omawianych bez wskazywania „winnych”,
• pokazywanie przykładów sytuacji, w których zespół przyniósł realną poprawę funkcjonowania ucznia,
• wzmacnianie nauczycieli zgłaszających potrzebę wsparcia zamiast sugerowania, że „powinni sobie poradzić sami”.

Przykładowe sytuacje szkolne a decyzja o powołaniu zespołu

Uczeń z nagłym spadkiem wyników i pogorszeniem zachowania

Uczeń dotychczas przeciętny lub dobry nagle zaczyna opuszczać zajęcia, wchodzi w konflikty, przestaje oddawać prace. Rozmowa wychowawcy z rodzicami i samym uczniem ujawnia napiętą sytuację w domu i narastające objawy obniżonego nastroju. Indywidualne działania nauczycieli (łagodniejsze ocenianie, dodatkowe konsultacje) nie przynoszą trwałej poprawy.

W takiej sytuacji:

• powołanie zespołu jest zasadne ze względu na bezpieczeństwo emocjonalne ucznia i konieczność skoordynowania wsparcia,
• w składzie powinni znaleźć się wychowawca, pedagog/psycholog, wybrani nauczyciele przedmiotowi oraz – za zgodą rodziców – np. pracownik socjalny lub inny specjalista, jeśli jest zaangażowany w sprawę,
• zespół może wypracować plan obejmujący m.in. dostosowanie wymagań, regularne konsultacje psychologiczne, ustalenie osoby „pierwszego kontaktu” dla ucznia w szkole.

Uczeń z przewlekłą chorobą somatyczną

Dziecko często nieobecne z powodu leczenia zaczyna mieć zaległości, pojawia się lęk przed szkołą i kontaktami rówieśniczymi. Nauczyciele działają w dobrej wierze, ale każdy na własną rękę – jedni zasypują materiałami do nadrobienia, inni niemal przestają oceniać, co wprowadza chaos i poczucie niesprawiedliwości.

Tutaj zespół pomaga:

• ustalić wspólną strategię oceniania i zaliczania materiału,
• zaplanować formy nauczania indywidualnego lub zdalnego, jeśli są potrzebne,
• omówić, w jaki sposób klasa może wspierać kolegę (np. dyżury w przekazywaniu notatek, stały kontakt online).

Decyzja o powołaniu zespołu jest tu uzasadniona, bo sytuacja ma charakter długotrwały, obejmuje wiele przedmiotów i wpływa zarówno na sferę edukacyjną, jak i emocjonalną.

Uczeń szczególnie uzdolniony przeciążony obowiązkami

Uczeń z wybitnymi osiągnięciami w jednej dziedzinie (np. matematyka, muzyka, sport) otrzymuje wiele propozycji udziału w konkursach, projektach i dodatkowych zajęciach. Z czasem zaczyna być przemęczony, narastają nieobecności, a wyniki z innych przedmiotów spadają. Rodzice i nauczyciele mają odmienne oczekiwania co do priorytetów.

W takim przypadku zespół:

• pomaga wypracować spójną strategię rozwoju talentu z jednoczesnym zadbaniem o dobrostan ucznia,
• ustala, które aktywności są priorytetowe, a z których można czasowo zrezygnować,
• planuje dostosowanie wymagań z części przedmiotów tak, aby uczeń nie musiał wybierać między pasją a zdrowiem.

Rola dyrektora w podejmowaniu decyzji o powołaniu zespołu

Zapewnienie ram organizacyjnych i czasowych

Nawet najlepiej zmotywowany zespół niewiele zdziała, jeśli nie ma kiedy i gdzie się spotkać. Rola dyrektora obejmuje nie tylko formalne powołanie zespołu, lecz także:

• zaplanowanie w harmonogramie roku szkolnego stałych terminów na pracę zespołów,
• zagwarantowanie czasu pracy pedagoga, psychologa i innych specjalistów na udział w spotkaniach,
• tworzenie warunków do spokojnych, poufnych rozmów (odpowiednie pomieszczenie, zabezpieczenie dokumentów).

Jeśli spotkania zespołów są organizowane „po godzinach”, w pośpiechu, bez możliwości przygotowania, szybko stają się przykrym obowiązkiem zamiast realną pomocą.

Wsparcie merytoryczne i dbanie o jakość pracy zespołów

Dyrektor nie musi uczestniczyć w każdym spotkaniu, ale powinien mieć ogląd na to, jak funkcjonują zespoły. Może m.in.:

• okresowo przeglądać dokumentację (protokoły, plany wsparcia),
• proponować szkolenia odpowiadające na potrzeby zespołów,
• wspierać w sytuacjach spornych, np. gdy trudno uzgodnić zakres odpowiedzialności między nauczycielami a specjalistami.

Tam, gdzie dyrektor jasno komunikuje, że pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest priorytetem, a zespoły są jednym z kluczowych narzędzi jej organizacji, pracownicy chętniej angażują się w ich prace i rzadziej traktują je jako „papierologię”.

Reagowanie na sygnały o przeciążeniu kadry

Powoływanie zespołów wymaga dodatkowego wysiłku organizacyjnego. Jeśli szkoła nie monitoruje obciążenia nauczycieli i specjalistów, łatwo o sytuację, w której:

• kilka osób stale pracuje w wielu zespołach,
• brakuje czasu na rzetelne przygotowanie do spotkań,
• narasta zniechęcenie i spada jakość planowanych działań.

Dyrektor może temu przeciwdziałać, np.:

• rotując składy zespołów, gdy to możliwe,
• ustalając maksymalną liczbę zespołów, w których jedna osoba uczestniczy jednocześnie,
• doceniając (również formalnie, przy ocenie pracy) zaangażowanie w organizowanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Dlaczego decyzja o powołaniu zespołu jest kluczowa dla dobra ucznia

Moment, w którym szkoła postanawia powołać zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej, często stanowi punkt zwrotny w historii ucznia. To wtedy trudności zostają nazwane, rozłożone na czynniki pierwsze i – co najważniejsze – stają się wspólną sprawą kilku dorosłych, a nie ciężarem jednej osoby. Dobrze przemyślana decyzja o powołaniu zespołu pozwala:

• zabezpieczyć prawo ucznia do adekwatnego wsparcia,
• odciążyć pojedynczego nauczyciela, który dotąd „ciągnął temat” sam,
• włączyć rodziców i – zależnie od wieku – samego ucznia w proces zmiany.

Szkoła, która uważnie przygląda się sygnałom z klasy i środowiska rodzinnego, korzysta z doświadczenia specjalistów i nie boi się formalizować pomocy poprzez powołanie zespołu, ma znacznie większą szansę, by w porę zareagować na kryzys, rozwinąć talent albo zatrzymać narastające trudności, zanim utrwalą się na lata.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kiedy szkoła ma obowiązek powołać zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej?

Zespół należy powołać zawsze wtedy, gdy w szkole lub przedszkolu pojawia się uczeń wymagający zorganizowanego, zaplanowanego wsparcia, a więc nie wystarczą już doraźne działania pojedynczego nauczyciela. Obowiązek ten wynika z rozporządzenia w sprawie pomocy psychologiczno‑pedagogicznej.

W praktyce zespół jest konieczny zwłaszcza w przypadku uczniów z orzeczeniami (np. o potrzebie kształcenia specjalnego, indywidualnego nauczania, zajęć rewalidacyjno‑wychowawczych) oraz wtedy, gdy trzeba skoordynować działania kilku nauczycieli i specjalistów wobec jednego ucznia.

Czy zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej jest obowiązkowy w każdej szkole i przedszkolu?

Tak, w każdej jednostce systemu oświaty, która ma obowiązek organizowania pomocy psychologiczno‑pedagogicznej, powinien funkcjonować mechanizm pracy zespołowej. Dotyczy to zarówno placówek publicznych, jak i niepublicznych.

Zespół może funkcjonować pod różnymi nazwami (np. „zespół ds. PPP”, „zespół ds. SPE”), ale jego zadania pozostają takie same: planowanie, koordynowanie i dokumentowanie wsparcia dla uczniów wymagających pomocy.

Kto powołuje zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej i w jaki sposób?

Zespół powołuje dyrektor szkoły lub przedszkola. Najczęściej odbywa się to poprzez pisemne zarządzenie lub inną decyzję organizacyjną, w której wskazany jest skład zespołu oraz podstawowe zadania.

Choć zespół nie musi mieć osobnego statutu, dyrektor powinien dysponować dokumentacją potwierdzającą jego powołanie i pracę: listą członków, protokołami spotkań, planami działań wspierających czy IPET‑ami.

Czy przy każdym uczniu z opinią poradni trzeba powoływać zespół?

Nie, przepisy dają tu pewną elastyczność. Nie każda opinia poradni wymaga formalnego powołania zespołu i opracowania odrębnego dokumentu, takiego jak IPET. Zespół jest jednak wskazany, gdy wdrożenie zaleceń z opinii wymaga kilku form pomocy jednocześnie lub zaangażowania wielu nauczycieli i specjalistów.

W takiej sytuacji zespół pomaga ustalić spójny plan działań wspierających, podział zadań między nauczycielami, terminy spotkań oraz sposób monitorowania efektów udzielanej pomocy.

Kiedy powołanie zespołu jest bezwzględnie wymagane przez przepisy?

Bezwarunkowy obowiązek powołania zespołu istnieje m.in. w przypadku:

• ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego (WOPFU, IPET, ustalenie form i wymiaru zajęć),
• ucznia z orzeczeniem o potrzebie indywidualnego nauczania (ustalenie organizacji, dostosowań, wsparcia emocjonalnego i społecznego),
• dziecka z orzeczeniem o potrzebie zajęć rewalidacyjno‑wychowawczych (opracowanie indywidualnego programu zajęć i stały monitoring funkcjonowania).

W tych przypadkach bez pracy zespołu nie da się prawidłowo wdrożyć zaleceń wynikających z orzeczeń.

Po jakich sygnałach z codziennej pracy nauczyciel powinien zgłosić potrzebę powołania zespołu?

Potrzebę powołania zespołu sygnalizują m.in.: długotrwałe, poważne trudności edukacyjne ucznia mimo stosowania różnych metod przez nauczyciela, duże rozbieżności między wynikami w różnych obszarach (np. dobra wypowiedź ustna, a bardzo słabe pismo) oraz powtarzające się zgłoszenia podobnych problemów przez nauczycieli i rodziców.

Jeśli indywidualne działania nauczyciela nie przynoszą poprawy, a problemy ucznia wykraczają poza „zwykłe kłopoty z nauką”, warto zgłosić dyrektorowi konieczność powołania zespołu, który całościowo zaplanuje dalsze działania i ewentualne skierowanie do poradni.

Czy zespół ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej może zajmować się kilkoma uczniami jednocześnie?

Tak, zespół może pracować równolegle nad wsparciem kilku uczniów, jednak dla każdego z nich powinien przygotować odrębny plan działań (np. IPET, plan działań wspierających) oraz osobną dokumentację spotkań dotyczących danego dziecka.

W praktyce oznacza to, że skład osobowy zespołu może być stały (np. wychowawca, pedagog, psycholog), ale na poszczególne spotkania dotyczące konkretnego ucznia włącza się dodatkowo nauczycieli bezpośrednio uczących tego ucznia.

Najbardziej praktyczne wnioski

• Powołanie zespołu ds. pomocy psychologiczno-pedagogicznej wynika bezpośrednio z przepisów (Prawo oświatowe, rozporządzenie MEN z 9.08.2017 r. i akty dot. poradni), a nie z dobrej woli dyrektora.
• Zespół powinien działać w każdej placówce zobowiązanej do organizowania pomocy psychologiczno-pedagogicznej (szkoły i przedszkola publiczne i niepubliczne, integracyjne, specjalne ośrodki, MOS, MOW itd.).
• Zespół jest praktycznie obowiązkowy wszędzie tam, gdzie uczeń wymaga zaplanowanego, koordynowanego wsparcia – dyrektor sam nie jest w stanie zrealizować wszystkich zadań określonych w rozporządzeniu.
• W przypadku ucznia z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego powołanie zespołu jest bezwzględnym wymogiem – zespół opracowuje WOPFU, IPET, planuje formy pomocy i monitoruje ich efektywność.
• Dla ucznia z orzeczeniem o indywidualnym nauczaniu zespół jest konieczny do zaplanowania harmonogramu zajęć, dostosowania wymagań, skorelowania treści między nauczycielami oraz zadbania o kontakt ucznia z klasą i wsparcie emocjonalne.
• W przypadku opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej powołanie zespołu jest szczególnie zasadne, gdy uczeń potrzebuje wielu form wsparcia jednocześnie lub konieczna jest koordynacja działań kilku nauczycieli i specjalistów.
• Dyrektor musi dysponować dokumentacją pracy zespołu (powołanie, skład, zadania, protokoły, plany), choć sam zespół nie potrzebuje odrębnego statutu – liczy się realne, udokumentowane planowanie i monitorowanie pomocy.

Te artykuły mogą Cię zainteresować:

• 

  Czy założenie przedszkola jest trudne?

• 

  Kiedy i jak organizować poprawę oceny, by było…

• 

  Jak wygląda hierarchia przepisów w prawie oświatowym?

• 

  Jak Przepisy Prawne Regulują Nadzór Pedagogiczny?

• 

  Jakie dokumenty regulują funkcjonowanie szkoły?

• 

  Jak oceniać ucznia z dysleksją zgodnie z przepisami?